Fińscy naukowcy przez osiem lat śledzili losy dzieci i sprawdzali, jak ekrany oraz aktywność fizyczna wiążą się z pracą umysłu w wieku nastoletnim. Wynik zaskoczył: więcej czasu przed ekranem w dzieciństwie szło w parze z lepszym przetwarzaniem poznawczym u nastolatków. Autorzy podkreślają jednak, że to zależność, a nie dowód przyczynowości.
Co sprawdzano i na kim
Dane pochodzą z projektu PANIC, wieloletniego fińskiego programu badającego aktywność fizyczną i odżywianie dzieci. W obecnej analizie wzięło udział 260 osób: 124 dziewczynki i 136 chłopców. W momencie oceny w okresie dojrzewania mieli średnio 15,8 roku.
Informacje o ruchu i siedzącym trybie życia zbierano na dwa sposoby: kwestionariuszami oraz urządzeniami noszonymi na ciele, które mierzyły jednocześnie ruch i tętno. Zdolności poznawcze oceniano za pomocą komputerowego zestawu testów CogState, badającego uczenie się, uwagę i pamięć roboczą.
Ekran nie zawsze szkodzi
Przetwarzanie poznawcze to zestaw umiejętności, dzięki którym przyswajamy informacje, skupiamy uwagę, zapamiętujemy i rozwiązujemy problemy. Według badaczy znaczenie może mieć nie tyle liczba godzin, ile to, co dziecko robi przed ekranem. Oglądanie filmów, gry wymagające strategicznego myślenia i zajęcia edukacyjne angażują umysł w bardzo różnym stopniu.
Jak powiedział doktorant Petri Jalanko z Uniwersytetu w Jyväskylä: „Nie powinniśmy postrzegać czasu przed ekranem wyłącznie jako szkodliwego, lecz szukać równowagi między aktywnością fizyczną a ekranem, która sprzyja aktywnemu myśleniu.”
Ruch: inaczej u dziewcząt, inaczej u chłopców
Obraz aktywności fizycznej okazał się bardziej złożony:
- Dziewczęta: więcej aktywności o niskiej intensywności od dzieciństwa wiązało się z lepszą pamięcią roboczą w wieku nastoletnim.
- Chłopcy: lepszą pamięć roboczą łączono z większym udziałem w aktywności prowadzonej, czyli np. w zorganizowanych zajęciach sportowych.
- Nastolatki mniej aktywne samodzielnie: osoby deklarujące mniej czasu na aktywność bez nadzoru wypadały nieco lepiej w testach poznawczych.
Pamięć robocza pozwala chwilowo przechowywać i wykorzystywać informacje, na przykład pamiętać polecenie w trakcie wykonywania zadania. Z kolei pomiary z czujników nie wykazały związku między ogólną aktywnością lub czasem siedzenia a wynikami testów. Badacze sugerują, że czujnik rejestruje ruch, ale nie wie, czy ktoś się uczy, rozwiązuje trudne zadanie, czy po prostu odpoczywa.
Co to oznacza w praktyce
Badanie przeprowadzono w Finlandii na stosunkowo niewielkiej grupie, więc nie należy traktować go jako gotowej recepty dla rodziców w Polsce ani w innych krajach UE. Nie pokazuje ono, że zwiększanie czasu przed ekranem poprawi myślenie dziecka. Sami autorzy zaznaczają, że potrzebne są badania interwencyjne, w których aktywności uczestników są celowo zmieniane, a następnie mierzone są efekty.
Dla rodziców i nauczycieli płynie stąd raczej ostrożna wskazówka: warto zwracać uwagę na jakość czasu spędzanego przy urządzeniach. Nauka, tworzenie czegoś, gry wymagające planowania czy rozwiązywanie problemów to co innego niż bierne przewijanie treści. Równocześnie ruch nadal pozostaje ważny, a badanie sugeruje, że różne formy aktywności mogą mieć różne znaczenie, także w zależności od płci. Całość opublikowano w czasopiśmie „Pediatric Exercise Science”.
Źródło: ScienceDaily – „Scientists tracked kids for 8 years. What they found about screen time was surprising”
